ترمومتر
ترمومتر چیست؟
آگاهی از دمای محیط یا اشیاء در دنیای امروز در موارد بسیار زیادی کاربرد دارد، از موارد ساده ای مانند اندازه گیری دمای بدن انسان در پزشکی و اندازه گیری دمای اتاق گرفته تا موارد پیشرفته آن که در انواع مختلف صنایع کاربرد دارد. حتی کاربردهای اختر فیزیکی آن مانند اندازه گیری دمای سطح ستارگان که توسط طیف سنجی انجام میشود.
ترمومتر یا دماسنج ابزاری برای اندازه گیری میباشد که از گذشته مورد استفاده انسان بوده است. ترمومتر یا دماسنج از گذشته تا کنون به واسطه پیشرفت تکنولوژی تغییرات زیادی داشت است از اولین ترمومترهای جیواه ای که از زمان انقلاب صنعتی و حتی قبل از آن مورد استفاده قرار میگرفته است تا به مرور ترمومترهای الکی، گازی و غیره. امروزه ترمومترها بنا به طیف گسترده موارد مصرفی که دارند تنوع بسیار زیادی پیدا کرده اند که از آن جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد :
- لیزری
- دیجیتال
- عقربه ای
- جیوه ای
- بی متال
- ترموکوپل ها
- الکلی
به صورت کلی ترمومترها به دو دسته تماسی و غیر تماسی تقسیم بندی میشوند.
در ادامه به معرفی انواع ترمومتر تماسی و ترمومتر غیر تماسی خواهیم پرداخت :
ترمومتر تماسی:
در مواردی که برای اندازه گیری دما تو باید تماس مستقیم بین شیء مورد نظر برقرار شود از ترمومترهای تماسی استفاده میشود. ترمومترهای جیوه ای، الکلی ، ترموکوپل ها از این نوع هستند.
ترمومتر غیر تماسی :
در مواردی که امکان برقراری تماس مستقیم با محل مورد نظر برای اندازه گیری دما وجود ندارد از ترمومترهای غیر تماسی استفاده میشود. این نوع ترمومترها امروزه کاربردهای فراوانی در صنعت و پزشکی پیدا کرده اند مانند استفاده از آن ها در کوره ها، دیگ های بخار ، فلزات مذاب و مواردی که نزدیک شدن به محل اندازه گیری دما میتواند برای انسان خطرآفرین باشد.
راهنمای انتخاب ترمومتر
1️⃣ نوع اندازهگیری
- سطح قطعات / تجهیزات داغ: ترمومتر غیرتماسی مادونقرمز
- مایعات و گازها: ترمومتر تماسی دیجیتال با پراب
- پزشکی / غذا: ترمومتر دیجیتال سریع و بهداشتی
2️⃣ نوع سنسور
- RTD (PT100 / PT1000): دقت بالا، پایدار، مناسب آزمایشگاه و صنایع دقیق
- ترموکوپل (K / J / T): بازه دمایی وسیع، مقاوم، مناسب صنعت
- Infrared (IR): بدون تماس، سریع، وابسته به جنس سطح
3️⃣ محدوده دمایی مورد نیاز
- HVAC و محیطی: -20 تا +120°C
- صنعت عمومی: -50 تا +400°C
- کوره و فلزات: تا +1000°C
- آزمایشگاهی: بازه محدود با دقت بالا
4️⃣ دقت اندازهگیری
- به فرمول دقت توجه کن: ±(%Reading + Digits)
- برای کاربرد حساس → RTD + برند حرفهای + کالیبراسیون
5️⃣ نکات حیاتی در ترمومتر غیرتماسی
- تنظیم Emissivity
- نسبت D:S متناسب با اندازه سطح
- پرهیز از بخار، دود و گردوغبار
6️⃣ شرایط محیط کاری
- مقاومت در برابر ضربه
- درجه حفاظت IP مناسب (IP54 / IP65)
- پایداری در محیط صنعتی
7️⃣ کالیبراسیون
- الزامی برای کنترل کیفیت و ISO
- Drift پایین و قابلیت ردیابی
- ترجیحاً برند معتبر
نکات فنی که خریداران حرفهای به آن توجه میکنند
۱. نوع سنسور از خود دستگاه مهمتر است
ترمومترهای مبتنی بر RTD (مثل PT100) در دماهای پایین و متوسط دقت بالاتری نسبت به ترموکوپل دارند، در حالی که ترموکوپلها برای دماهای بالا و محیطهای صنعتی خشن مناسبترند.
۲. دقت اسمی با دقت واقعی فرق دارد
عددی که روی کاتالوگ نوشته میشود، معمولاً در شرایط ایدهآل آزمایشگاهی است. در محیط واقعی، عواملی مانند طول سیم ترموکوپل، نویز الکتریکی، اختلاف دمای محیط و حتی نحوه تماس سنسور با سطح میتوانند خطای اندازهگیری را افزایش دهند.
۳. در ترمومترهای غیرتماسی، فاصله اندازهگیری حیاتی است
نسبت فاصله به قطر نقطه اندازهگیری (D:S Ratio) تعیین میکند که دستگاه واقعاً دمای چه سطحی را میخواند. این موضوع در اندازهگیری سطوح کوچک یا قطعات الکترونیکی بسیار تعیینکننده است.
۴. کالیبراسیون فقط یک برگه نیست
در کاربردهای صنعتی و آزمایشگاهی، کالیبراسیون باید قابل ردیابی به مراجع معتبر باشد. برندهای حرفهای معمولاً پایداری کالیبراسیون بهتری دارند و در بازههای زمانی طولانیتر دچار Drift میشوند.
برندهای معتبر ترمومتر (تحلیل تخصصی و صنعتی)
Testo (آلمان) یکی از مراجع جهانی در حوزه اندازهگیری دما است و ترمومترهای آن به دلیل دقت بالا، پایداری طولانیمدت و تنوع سنسورها (ترموکوپل، RTD، مادونقرمز) در صنایع HVAC، داروسازی، صنایع غذایی و آزمایشگاهها استفاده میشوند. نقطه قوت Testo در مدیریت داده، کالیبراسیون معتبر و تطابق با استانداردهای بینالمللی مانند ISO و HACCP است و بیشتر برای کاربردهایی توصیه میشود که مستندسازی و قابلیت ردیابی اندازهگیری اهمیت حیاتی دارد.
Fluke (آمریکا) ترمومترهایی با تمرکز بر محیطهای صنعتی سخت تولید میکند. مقاومت بالا در برابر ضربه، نویز الکتریکی و شرایط محیطی نامساعد باعث شده ترمومترهای Fluke انتخاب اول تکنسینهای برق، نگهداری و تعمیرات و صنایع سنگین باشند. مدلهای مادونقرمز این برند برای پایش دمای تابلوهای برق، موتورها و تجهیزات دوار بسیار قابلاعتماد هستند، هرچند تمرکز اصلی آن بیشتر صنعتی است تا آزمایشگاهی.
OMEGA Engineering (آمریکا) یکی از تخصصیترین برندها در زمینه سنسورهای دما و ترمومترهای مهندسی است. محصولات این شرکت از ترموکوپلهای ساده تا سیستمهای پیشرفته اندازهگیری دما با دقت بسیار بالا را شامل میشود. ترمومترهای OMEGA بیشتر در پروژههای تحقیقاتی، صنایع فرآیندی، نفت و گاز و سیستمهای سفارشی مورد استفاده قرار میگیرند و برای کاربرانی مناسباند که به کنترل دقیق پارامترهای حرارتی نیاز دارند.
LUTRON (تایوان) ترمومترهای دیجیتال صنعتی با قیمت متعادل و امکانات کاربردی ارائه میدهد. این برند برای اندازهگیری دما با ترموکوپل نوع K، J و T در صنایع عمومی، تعمیر و نگهداری و کنترل کیفی رایج است. LUTRON انتخاب مناسبی برای کاربرانی است که به دقت قابل قبول صنعتی نیاز دارند اما هزینه برندهای ردهبالا برایشان توجیهپذیر نیست.
Extech (آمریکا) تمرکز خود را بر تولید ترمومترهای دیجیتال و مادونقرمز با کاربری آسان قرار داده است. محصولات این برند برای تکنسینها، کاربردهای میدانی، بازرسی فنی و استفادههای نیمهحرفهای طراحی شدهاند و در عین سادگی، دقت مناسبی برای کارهای صنعتی سبک ارائه میدهند.
UNI‑T (چین) در رده اقتصادی قرار میگیرد و ترمومترهای دیجیتال و لیزری آن بیشتر برای کاربردهای عمومی، آموزشی و تعمیرگاهی استفاده میشوند. این برند برای پروژههایی مناسب است که نیاز به اندازهگیری سریع و ساده دما وجود دارد اما دقت و پایداری بلندمدت اولویت اصلی نیست.
جهت خرید ترمومتر و اطلاع از قیمت ترمومتر میتوانید به محصولات زیر مراجعه فرمایید.
